Tổng Hợp Những Quy Định Quan Trọng Tại Nghị Định 253/2026/NĐ-CP Về Thuế Thu Nhập Cá Nhân

1. Giới thiệu tổng quan về Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Ngày 30/06/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất trong năm 2026, thiết lập cơ chế quản lý thuế mới đối với các loại hình thu nhập số và điều chỉnh các mức giảm trừ nhằm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội hiện hành.

Hiệu lực thi hành: Nghị định chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.

2. Xác định đối tượng nộp thuế: Cá nhân cư trú và Không cư trú

Việc phân loại trạng thái cư trú đóng vai trò quyết định đến phạm vi nghĩa vụ thuế (thu nhập toàn cầu hay chỉ thu nhập phát sinh tại Việt Nam). Nghị định quy định cá nhân cư trú phải đáp ứng một trong các điều kiện:

• Thời gian hiện diện: Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong một năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục.
  • Cách tính ngày: Ngày đến và ngày đi được tính là 01 ngày. Nếu nhập cảnh và xuất cảnh trong cùng một ngày thì tính chung là 01 ngày.
• Nơi ở thường xuyên: Có nơi đăng ký thường trú (đối với công dân Việt Nam) hoặc nơi ở ghi trên Thẻ thường trú/Thẻ tạm trú (đối với người nước ngoài).
• Thuê nhà để ở: Có hợp đồng thuê nhà để ở (bao gồm cả khách sạn, nhà nghỉ, nơi làm việc...) với tổng thời hạn từ 183 ngày trở lên trong năm tính thuế.

Lưu ý đặc biệt từ chuyên gia (Điều 4, Khoản 3): Trong trường hợp cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam nhưng thực tế có mặt dưới 183 ngày, họ vẫn bị coi là cá nhân cư trú trừ khi chứng minh được mình là đối tượng cư trú của quốc gia khác thông qua Giấy chứng nhận cư trú. Đây là rủi ro hiện hữu cho các chuyên gia di chuyển liên quốc gia nếu không chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh nơi cư trú thuế.

3. Các loại thu nhập chịu thuế: Từ truyền thống đến hiện đại

Nghị định quy định 10 nhóm thu nhập chịu thuế (Điều 7 đến Điều 16). Bên cạnh các nhóm truyền thống như Tiền lương, Đầu tư vốn, Chuyển nhượng Bất động sản, Nghị định đã chính thức hóa các loại hình thu nhập mới:

1. Thu nhập từ kinh doanh (bao gồm TMĐT, kinh doanh nền tảng số).
2. Thu nhập từ tiền lương, tiền công.
3. Thu nhập từ đầu tư vốn.
4. Thu nhập từ chuyển nhượng vốn.
5. Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản.
6. Thu nhập từ trúng thưởng.
7. Thu nhập từ bản quyền.
8. Thu nhập từ nhượng quyền thương mại.
9. Thu nhập từ thừa kế.
10. Thu nhập từ quà tặng.

Điểm mới tại Điều 16: Bổ sung thu nhập từ chuyển nhượng tên miền quốc gia ".vn", tín chỉ carbon, biển số xe trúng đấu giá và Tài sản số. Cần lưu ý, khái niệm "Tài sản số" (bao gồm tài sản ảo, tài sản mã hóa) được căn chiếu theo các quy định của Pháp luật về công nghiệp công nghệ số, tạo nền tảng pháp lý để quản lý thuế chặt chẽ đối với các giao dịch trên không gian mạng.

4. Danh mục thu nhập được miễn thuế tiêu biểu

Nghị định 253/2026/NĐ-CP mở rộng và làm rõ các điều kiện miễn thuế nhằm khuyến khích đầu tư và an sinh xã hội:

Cảnh báo rủi ro (Điều 19, Khoản 3): Đối với trường hợp nhà ở duy nhất, người nộp thuế tự kê khai và tự chịu trách nhiệm. Nếu cơ quan thuế phát hiện có bất động sản thứ hai, cá nhân sẽ bị truy thu và xử phạt nghiêm khắc theo pháp luật quản lý thuế.

5. Quy định về Giảm trừ gia cảnh và các khoản giảm trừ mới

Cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công được áp dụng các khoản giảm trừ trước khi tính thuế. Đặc biệt, Điều 49 bổ sung hai khoản giảm trừ chi phí thiết thực:

• Giảm trừ Y tế: Tối đa 23 triệu đồng/năm cho các khoản chi khám chữa bệnh tại cơ sở trong nước (thuộc danh mục BHYT chi trả).
• Giảm trừ Giáo dục - Đào tạo: Tối đa 24 triệu đồng/năm cho học phí từ mầm non đến đại học và đào tạo kỹ năng chuyên môn tại cơ sở trong nước.

Nguyên tắc "Không trùng lặp" (Điều 49, Khoản 3c): Đây là điểm các cá nhân cần đặc biệt lưu ý để tránh rủi ro khi quyết toán. Các chi phí y tế, giáo dục sẽ KHÔNG được giảm trừ nếu đã được chi trả từ các nguồn khác như bảo hiểm sức khỏe tư nhân, nguồn tài trợ của doanh nghiệp hoặc ngân sách nhà nước. Hồ sơ bắt buộc phải có hóa đơn, bảng kê chi phí hợp lệ mang tên người nộp thuế hoặc người phụ thuộc.

6. Biểu thuế và Cách tính thuế cho một số loại thu nhập phổ biến

Thuế suất đối với các loại thu nhập ngoài tiền lương được quy định cụ thể tại Chương IV:

Kỹ thuật quy đổi thu nhập Net (Điều 46): Khi doanh nghiệp trả lương không bao gồm thuế, việc quy đổi sang thu nhập tính thuế phải loại trừ "Tiền thuế giả định" và "Tiền nhà giả định" (thường áp dụng cho nhân sự quốc tế) ra khỏi căn cứ quy đổi. Tiền thuê nhà trả thay tối đa chỉ tính vào thu nhập chịu thuế bằng 15% tổng thu nhập chịu thuế (chưa bao gồm tiền thuê nhà).

7. Trách nhiệm Khấu trừ, Khai thuế và Quyết toán thuế

• Khấu trừ 10%: Áp dụng đối với cá nhân không ký hợp đồng hoặc hợp đồng dưới 03 tháng có mức chi trả từ 05 triệu đồng/lần trở lên. Cá nhân có thể làm cam kết chưa đến mức nộp thuế để tạm thời không bị khấu trừ.
• Ủy quyền quyết toán: Cá nhân có thu nhập duy nhất tại một nơi và đang làm việc tại đó vào thời điểm quyết toán có thể ủy quyền cho tổ chức. Tuy nhiên, nếu có yêu cầu giảm trừ chi phí y tế, giáo dục mà chưa thực hiện trong năm, cá nhân phải trực tiếp quyết toán để hưởng quyền lợi.
• Lộ trình thực hiện: Mặc dù Nghị định có hiệu lực từ 01/07/2026, nhưng riêng thu nhập từ kinh doanh và tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú sẽ áp dụng thống nhất cho cả kỳ tính thuế năm 2026 (Điều 69).

8. Kết luận

Nghị định 253/2026/NĐ-CP không chỉ minh bạch hóa việc thu thuế đối với các tài sản mới như tài sản số hay tín chỉ carbon mà còn thể hiện tính nhân văn qua các khoản giảm trừ y tế, giáo dục.

Lời khuyên từ Chuyên gia Tư vấn Thuế: Để tối ưu hóa số thuế phải nộp, người nộp thuế cần thực hiện các bước sau:

1. Hóa đơn điện tử: Yêu cầu lấy hóa đơn mang tên mình/người phụ thuộc ngay khi chi trả học phí hoặc viện phí.
2. Hồ sơ cư trú: Đối với nhân sự nước ngoài, cần chuẩn bị sẵn Giấy chứng nhận cư trú để tránh tình trạng đánh thuế trùng hai lần.
3. Lưu trữ chứng từ: Tất cả chứng từ khấu trừ 10% tại các nơi thu nhập vãng lai cần được tập hợp đầy đủ để phục vụ quyết toán thuế cuối năm, tránh bỏ sót số thuế đã nộp thừa.